Thứ ba, 10/01/2017 16:40

Vì sao hộ tịch quyết định vị thế, vai vế của người Việt trong xã hội?

Hộ tịch nghĩa là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết. Tuy nhiên, tại sao lại gọi là hộ tịch? thì rất ít người biết.

Ngày nay, hầu hết người Việt đều biết, hộ tịch (đăng ký hộ tịch) có nghĩa là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ghi và lưu lại lại các sự kiện hộ tịch quan trọng của công dân.

Hộ tịch được hiểu là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết. Sự kiện quan trọng thường được ghi nhận bao gồm việc khai sinh, khai tử, kết hôn, ly hôn, hủy việc kết hôn, ly thân tư pháp, nhận nuôi con nuôi, hợp pháp hoá lãnh sự.... Ngoài ra, ở một số nước, việc nhập cư, di dân, và bất kỳ thay đổi nơi cư trú, chỗ ở có thể bị yêu cầu phải thông báo đến cơ quan nhà nước.

Vi sao ho tich quyet dinh vi the, vai ve cua nguoi Viet trong xa hoi?
Cái chiếu đóng vài trò quan trong xác định vị thế của người Việt xưa

Thế nhưng nguồn gốc của từ hộ tịch này bắt nguồn từ đâu? Vì sao lại gọi là hộ tịch thì rất ít người biết. Bí mật này được nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng lý giải trong cuốn “Văn minh vật chất của người Việt”.

Ngồi khoanh chân xếp bằng như tọa thiền chính là tính cách riêng của người Phương Đông. Người phương Đông hiện đại, không phải ai cũng ngồi xếp bằng được, bởi thói quen mới ngồi duỗi chân với bàn ghế cao và bệnh béo phì, còn người Việt xưa thì ngồi chiếu là phổ biến.

Cái chiếu phổ biến tới mức nó trở thành khái niệm tượng trưng, xác định vị thế xã hội của con người. Người ta gọi đó là hộ tịch, tức là góc chiếu của gia đình và cá nhân nào đó, trong đó Hộ là cái cửa, cái nhà, còn Tịch là cái chiếu. Người đứng đầu gọi là Chủ tịch, những người khác gọi là tịch viên; người có mặt nhưng không có quyền như những người trong cuộc khác thì gọi là liệt tịch. Liệt tịch bao gồm cả con ngựa ta cưỡi đến dự một cuộc khai hội (họp), nghĩa là chúng đến cùng với chủ nhưng không được quyền phát biểu.

Vi sao ho tich quyet dinh vi the, vai ve cua nguoi Viet trong xa hoi?
Hội đình. Ảnh Albert Kant chụp năm 1915 tại một làng ngoại thành Hà Nội.

Ra đình, bạn sẽ được ngồi xếp bằng trên mộc góc chiếu, đó là vị thế của bạn. Có chiếu trên, chiếu dưới phân cấp, chiếu trên thì gần bàn thờ Thánh, càng xa bàn thờ thì chiếu càng thấp, thấp nữa là chiếu ngoài sân đình.

Riêng những người làm mõ được ngồi chiếu riêng, mâm riêng, được coi là những người hạ đẵng xuất thân từ dân ngụ cư. Chiếu cao hơn thì cỗ cũng to hơn, nhiều món hơn. Kẻ thấp sẽ ghen tức vì mâm kẻ cao thật nhiều sơn hào hải vị. Từ đó, mới có câu “Bầu dục không đến bàn thứ 8”.

Cái văn hóa góc chiếu giữa đình này vẫn chưa hề mất đi, ngày nay nó được thay thế bằng văn hóa phong bì, nghĩa là ăn tiệc sẽ như nhau nhưng tiền thưởng theo đẳng cấp.

Theo Lương Lan
VnExpress

1  2  3  4  5  
TTO - Trước sau gì mẹ nó vẫn yêu anh nó nhất trên đời. Mẹ luôn nói với mọi người rằng bà đẻ thêm nó để anh nó có bạn chơi.

Góc ảnh

Lặng người với màu xanh huyền ảo ở hồ Pangong

Lặng người với màu xanh huyền ảo ở hồ Pangong

Khi xem những cảnh cuối của bộ phim nổi tiếng của điện ảnh Ấn Độ 3 chàng ngốc - Three Idiots, tôi đã thốt lên, sao lại có một cái hồ đẹp như vậy trên thế gian này.