Thứ bảy, 04/06/2016 06:47

Rằng ai phỏng dịch Truyện Kiều!

Cảo Thơm lần giở trước đèn.

Trong suốt bảy năm chăm chút dịch Truyện Kiều ra tiếng Đức, bà Irene và ông Franz Faber đã kiên nhẫn miệt mài lật đi lật lại từng con chữ. Ngần ấy ngày để dịch 3.254 câu thơ lục bát hóc búa, tính ra là mỗi ngày chỉ dịch một câu.

Irene và Franz Faber . Ảnh chụp khoảng năm 1942.

Nhớ một ngày cuối năm 1954 ở Hà Nội, ông buột miệng nói với bà một cách vô tư: “Anh đã phải lòng một cô gái Việt Nam, nàng ấy tên là Kiều”. Rồi ông đưa ra hai cuốn Kiều nguyên bản và bản dịch đầy diễn dịch và chú thích của Nguyễn Văn Vĩnh mà ông được nhận từ tay vị Chủ tịch nước.

Bà là một nhà nghiên cứu rất lỗi lạc, thông thạo tiếng Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Bà Irene đã đăng ký đi học tiếng Việt để dịch Truyện Kiều và cùng ông Faber chuyển hóa thành 9.384 câu thơ tự do (1-14 chữ cho 1 câu) nghĩa là cứ 6 câu Kiều thì thành ra 16 câu ở thể Jambus, có nhịp điệu và tiết tấu mới.

Cưới nhau và ăn ở chan hòa suốt hai mươi năm, mãi đến khi dịch Kiều hai ông bà mới to tiếng cãi nhau chỉ vì từng con chữ đến từ bên kia trái đất…

Nhuận bút bản in đầu tiên vào năm 1964 chỉ là 1.600 Mark Đông Đức, tính ra là 2,5 xu cho mỗi giờ lao động. Thời đó, để mua được một cái bánh mì tròn vừa lọt lòng bàn tay, phải ngồi dịch 20 tiếng đồng hồ. Vậy mà hai ông bà vẫn vui vẻ làm việc với sự nghiêm túc và khiêm tốn cao cả.

Bản dịch có nhiều hạt ngọc, ví dụ câu "Dinge schauen, die mein Herz zerrissen" mà nếu dịch ngược lại tiếng Việt thì cũng rất hay “những điều trông thấy mà đau xé lòng”.

Bản dịch ghi ở bìa sách giống như lần này là chữNachdichtung(nghĩa là phỏng dịch thơ, một thuật ngữ chỉ mới được đưa vào từ điển Duden cách đó ba năm mà thôi). Phỏng dịch thơ nên khó trau chuốt như Tagore, không luôn trôi chảy như trường ca của Dante, cũng thật khó có vần điệu như Goethe, Heinrich Heine, Schiller, Lessing... Những ai biết tiếng Đức đều có thể đọc phiên bản mới ở trang web weltbild (1).

Ngày 1-5-2016, một sự kiện nhỏ mang ý nghĩa lớn đã diễn ra ở Berlin, cuốn sách song ngữ Việt - Đức “Das MädchenKiều”(tức là Nàng Kiều) (2) đã được ra mắt.

Nói về hình vẽ bìa sách của mình, họa sĩ Claudia Việt-Đức Borchers giải thích nàng Kiều bị xích vào mộtchiếc thuyền, chiếc thuyền ấy tượng trưng cho sự bất an, cho cuộc đời chìm nổi của nàng.Thanh kiếmlà tượng trưng cho bạo lực. Mặc dù phải trải qua bao câu chuyện khủng khiếp và bao lần bị hạ nhục, trong tâm hồn mình, Kiều vẫn trong sạch như mộtđóa senmọc lên từ bùn. Cònbánh xelà tượng trưng cho số phận, vòng luân hồi.

Nhớ lại một ngày cuối đông 1990, tôi ghé thăm nhà riêng gia đình Faber ở Pankow, phía Đông Berlin. Trước đó, những bưu thiếp ông trả lời đều chứa chan tình cảm với Việt Nam, nơi ông đã thực sự rũ bỏ ám ảnh chiến tranh thế giới thứ 2, rời bến Đục để đi tìm bờ Giác. Ai hiểu xuất thân trái ngược của hai con người này, hiểu số phận đưa đẩy trái ngược của ông Faber trên con đường gập ghềnh đầy ngộ nhận đó, sẽ thấy ông bà đã vịn những câu Kiều để nhìn rõ hơn cõi ta bà nhân gian.

Bản dịch có nhiều hạt ngọc, ví dụ câuDinge schauen, die mein Herz zerrissenmà nếu dịch ngược lại tiếng Việt thì cũng rất hay “những điều trông thấy mà đau xé lòng”. Chữzerrissenthật tuyệt vời, hay hơnWeh tunhoặcschmerzen.

Bất tri tam bách dư niên hậu, thiên hạ hà nhân khấp Tố Như. Chỉ còn mấy chục năm nữa là đến ngày dự báo của Nguyễn Du. Phải chăng, lúc đó nhân gian đã sạch những số phận Kiều? Phải chăng sẽ khóc mà không có hay không còn nước mắt, hay khóc mừng vui cho cuộc hồi sinh? Khóc với những giọt nước mắt trong veo và mặn, như trút đi những định mệnh éo le, như gội rửa và làm trong suốt, trong sạch những tâm hồn con người?

(1)https://www.weltbild.de/artikel/ebook/das-maedchen-kieu-von-nguyen-du_20184668-1#information
(2) Sách được Nhà xuất bản Thế Giới ấn hành, dày 442 trang.

Theo Mỹ Thạch
Thời báo Kinh tế Sài Gòn

1  2  3  4  5  
Sống đẹp hay không là ở cái tâm/ Chứ đâu phải ở cái đầu thâm thúy?/ Nhìn đàng hoàng đã chắc gì tử tế?/ Như vật óng ánh kia chưa hẳn đã là vàng!

Góc ảnh

Không hề sử dụng photoshop, những bức ảnh dưới đây sẽ làm thị giác của bạn thỏa mãn tới lạ lùng

Không hề sử dụng photoshop, những bức ảnh dưới đây sẽ làm thị giác của bạn thỏa mãn tới lạ lùng

Dù bạn có tin hay không, những hình ảnh dưới đây hoàn toàn được chụp bằng góc máy và bố cục hoàn hảo chứ không hề có sự can thiệp của các phần mềm chỉnh sửa ảnh.